GIỮ GÌN NÉT ĐẸP TÌNH NGHĨA TRONG LỄ HỘI GIAO CHẠ TRUYỀN THỐNG ĐỀN VÂN ĐÀI 15/9 ÂM LỊCH
Hằng năm, cứ mỗi độ thu về, nhân dân hai thôn Vân Đài (xã Chí Hòa xưa nay là thôn Chí Minh xã Hồng Minh) và Tam Đường (xã Tiến Đức xưa nay là thôn Tam Đường trên cơ sở hợp nhất hai thôn Tam Đường và Tây Nha thuộc xã Long Hưng), lại hân hoan hướng về kỳ Lễ hội giao chạ truyền thống Rằm tháng Chín Âm lịch. Đây không chỉ là mỹ tục độc đáo mà còn là biểu tượng sâu sắc cho tình đoàn kết, nghĩa tình ruột thịt giữa hai cộng đồng làng xã qua hàng trăm năm lịch sử.
Theo ngọc phả và truyền ngôn dân gian, lễ hội giao chạ Vân Đài – Tam Đường gắn liền với công ơn của hai vị Công chúa triều Trần:
Công chúa Diệu Từ Ân (Huyền Trân Công chúa): Được phụng thờ tại làng Thái Đường (nay là Tam Đường, xã Long Hưng). Bà qua đời vào dịp Rằm tháng Hai Âm lịch.
Công chúa Diệu Từ Dong (Thánh Mẫu Ngọc Dung): Người có công chiêu dân lập làng, đắp đê ngăn mặn, mở mang ruộng đồng trù phú tại vùng đất Vân Đài. Bà qua đời vào ngày 15 tháng Chín Âm lịch.
Cảm kích trước công đức của hai vị tiền nhân, nhân dân hai làng đã thề nguyện kết làm "chạ chị– chạ em" (Tam Đường là chạ chị, Vân Đài là chạ em). Trải qua nhiều thế kỷ, lời thề chung thủy, coi nhau như chị em ruột thịt và tục không kết hôn giữa hai làng vẫn được các thế hệ con cháu trân trọng giữ gìn. Hằng năm, cứ đến Rằm tháng Hai, chạ em Vân Đài dâng lễ sang Tam Đường và đến Rằm tháng Chín, chạ chị Tam Đường lại cử đoàn dâng lễ sang Vân Đài dự ngày đại kỵ Thánh Mẫu.
Di tích lịch sử đền Vân Đài, thôn Vân Đài (nay là thôn Chí Minh, xã Hồng Minh) thờ Công chúa Diệu Từ Dong (Thánh Mẫu Ngọc Dung)
Ghi nhận những giá trị lịch sử, văn hóa đặc sắc ấy, ngày 01/10/2004, UBND tỉnh đã ban hành Quyết định số 94/QĐ-UB xếp hạng Đền Vân Đài là Di tích lịch sử - văn hóa cấp tỉnh. Đây là sự tôn vinh xứng đáng, khẳng định tầm vóc của di sản cũng như trách nhiệm gìn giữ, phát huy giá trị truyền thống của Đảng bộ, chính quyền và nhân dân địa phương.
Điểm đặc sắc làm nên thương hiệu văn hóa của lễ hội chính là tục dâng Cỗ cá thờ. Cá dùng dâng lễ (chủ yếu là cá trắm đen, cá chép, cá trôi) được lựa chọn và nuôi trồng vô cùng khắt khe. Khi chế biến, nghệ nhân phải giữ nguyên vảy cá, nhồi gia vị cổ truyền (lá đinh lăng, lá mơ, hành, hồng xiêm, muối...) vào bụng rồi khâu lại, đem luộc bọc mo cau hoặc rán chín bằng mảng tre. Mâm cỗ cá được trình bày trang nghiêm, thể hiện lòng thành kính sâu sắc đối với Bậc tiền nhân.
Các đồng chí lãnh đạo xã cùng Ban Chi ủy, Ban Công tác Mặt trận thôn và Ban Quản lý di tích Đền Vân Đài họp triển khai các nội dung chuẩn bị Lễ hội ngày 15/9 âm lịch
Để lễ hội Rằm tháng Chín sắp tới diễn ra trang trọng, an toàn và giữ trọn nét đẹp cổ truyền, Ủy ban nhân dân xã Hồng Minh đã tổ chức họp cùng Ban Chi ủy, Ban Công tác Mặt trận thôn và Ban Quản lý Di tích Đền Vân Đài triển khai các công tác chuẩn bị. Nội dung công việc trọng tâm được phân công cụ thể như sau:
Miếu Diệu Dong Công chúa - địa điểm dự kiến đón chạ chịTam Đường trong chương trình lễ hội Đền Vân Đài
Đón tiếp chu đáo: Lập đoàn đón rước kiệu, cờ hội và múa lân đón chạ chị Tam Đường từ miếu thờ Diệu Dong Công chúa, trân trọng mời chạ chị tiến vào làm chủ tế trước theo đúng lệ xưa.
Đảm bảo nghi lễ: Chuẩn bị chu đáo các nghi lễ rước nước, rước lô nhang, chuẩn bị dâng cỗ cá và các mâm lễ chay/mặn đảm bảo an toàn vệ sinh thực phẩm; cùng các hoạt động giao lưu văn nghệ, hát Chèo, hát Chầu văn.
Thăm hỏi tình nghĩa: Phối hợp cùng chạ chị Tam Đường đến thăm, tặng quà các bậc cao niên và chia buồn với các gia đình có tin buồn trong năm.
An ninh & Môi trường: Đảm bảo an ninh trật tự, phân luồng giao thông và trang trí cờ hoa, vệ sinh đường làng ngõ xóm sạch đẹp dọc các tuyến đường dẫn vào đền.
Phối hợp với Trạm Y tế xã phun khử khuẩn môi trường và đảm bảo an toàn vệ sinh thực phẩm.
Lễ hội giao chạ được tổ chức từ ngày 23 đến ngày 25/10 (tức từ ngày 14 đến ngày 16/9 trọng tâm là ngày 15/9 Âm lịch) tại đền Vân Đài không chỉ là hoạt động văn hóa truyền thống ghi nhận công ơn các bậc tiền nhân có công mở đất, lập làng mà còn là điểm tựa vững chắc thắt chặt tinh thần đoàn kết, tình nghĩa xóm làng qua nhiều thế hệ. Nhân dịp này, Đảng ủy, Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân, Ủy ban Mặt trận Tổ quốc xã Hồng Minh trân trọng kính mời toàn thể nhân dân, những người con quê hương đang sinh sống, học tập, công tác trên mọi miền Tổ quốc cùng du khách thập phương về tham dự lễ hội, chung vui không khí hội làng ấm áp, trọn vẹn nghĩa tình và cùng giữ gìn, phát huy giá trị di sản văn hóa đặc sắc của quê hương./.
