Văn hóa làng xã - văn hoá cơ sở luôn là cội nguồn, suối nguồn sức mạnh và trận địa tư tưởng vững chắc

     Trong lịch sử hàng nghìn năm dựng nước, giữ nước và phát triển của dân tộc, văn hóa luôn là hồn cốt, là nền tảng, giá trị tinh thần vững bền nhất của quốc gia. Đảng ta luôn khẳng định: "Văn hóa là mục tiêu, là động lực thúc đẩy sự phát triển kinh tế - xã hội". Trong đó, làng xã chính là những “tế bào”, là đơn vị cơ bản nhất lưu giữ trọn vẹn những giá trị đạo đức, phong tục tập quán và bản sắc riêng biệt của mỗi người dân đất Việt - văn hóa Việt Nam luôn mang đậm tính cộng đồng, lấy làng xã làm nền tảng.

     Tuy nhiên, trong bối cảnh toàn cầu hóa và sự bùng nổ của kỷ nguyên số, chúng ta đang đứng trước vô vàn những thách thức khó lường. Các thế lực thù địch đang triệt để lợi dụng chiêu bài "tự do tư tưởng" và "lối sống thực dụng" với các hình thức tinh vi nhất cả trên thực địa và trên môi trường mạng để tấn công vào các giá trị văn hoá truyền thống, làm xói mòn bản sắc văn hoá dân tộc và thực hiện âm mưu "diễn biến hòa bình" ngay từ cơ sở. Vì vậy, việc bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng gắn liền với việc bảo vệ, giữ gìn, phát huy giá trị văn hóa làng xã luôn là nhiệm vụ cấp bách, là yếu tố then chốt để bảo tồn di sản, để xây dựng "thế trận lòng dân" vững chắc, bảo đảm cho sự phát triển bền vững của quốc gia, dân tộc trong thời đại hiện nay.

     Nhận diện các luận điệu xuyên tạc, chống phá trên lĩnh vực văn hóa cơ sở

     Việc nhận diện và vạch trần những âm mưu, thủ đoạn tinh vi của các thế lực thù địch trên mặt trận văn hóa tại làng xã là một trong các yếu tố, là nhiệm vụ tiên quyết để bảo vệ vững chắc nền tảng tư tưởng của Đảng ngay từ cơ sở. Hiện nay, các đối tượng phản động và cơ hội chính trị vẫn đang tập trung tấn công vào không gian văn hóa làng xã thông qua rất nhiều thủ đoạn tinh vi, tiêu biểu là:

Thứ nhất, là việc lợi dụng việc bài trừ, xoá bỏ các hủ tục để phê phán một cách phiến diện, quy chụp, dẫn đến phủ nhận hoàn toàn các giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp. Các thế lực cố tình đánh đồng những tập tục lạc hậu, đã lỗi thời với những giá trị văn hoá truyền thống - cốt cách tinh hoa của làng quê Việt Nam, chúng cho rằng văn hóa làng xã là "bảo thủ", là "kìm hãm sự phát triển"… Những luận điệu này là có thể làm cho thế hệ trẻ ngày nay hoài nghi, xa lánh và quay lưng lại với cội nguồn dân tộc, nếu không có sự định hướng, giáo dục truyền thống kịp thời.

Thứ hai, là việc sử dụng vai trò to lớn của các phương tiện truyền thông trên mạng xã hội, các thế lực đã ra sức cổ xúy cho lối sống cá nhân vị kỷ, thực dụng và phương Tây hóa một cách vô lối. Lối sống này trực tiếp ảnh hưởng đến tinh thần cố kết cộng đồng, làm rạn nứt "tình làng nghĩa xóm" – sợi dây vô hình gắn kết bền chặt đã giúp dân tộc ta vượt qua bao biến cố lịch sử. Khi tính gắn kết bị lung lay, lối sống ích kỷ lên ngôi, con người sẽ dễ dàng bị thao túng và tha hóa về mặt tư tưởng.

Thứ ba, là việc lợi dụng các vấn đề tâm linh, tôn giáo và tín ngưỡng tại mỗi vùng quê để kích động, chia rẽ. Các thế lực núp bóng dưới danh nghĩa "tự do tôn giáo" để xuyên tạc chính sách của Đảng và Nhà nước, kích động người dân đối đầu với chính quyền cơ sở, nhất là ở các khu vực vùng sâu, vùng xa, vùng khó khăn, biên giới, hải đảo, từ đó phá hoại khối đại đoàn kết toàn dân tộc từ ngay trong lòng các thôn, xóm, bản, làng.

     Những âm mưu, luận điệu, thủ đoạn trên nếu không được kịp thời nhận diện và đấu tranh phản bác, sẽ là nguyên nhân âm thầm làm xói mòn nền tảng tinh thần của xã hội, là nguy cơ đe dọa trực tiếp đến sự tồn tại, phát triển của chế độ.

     Cơ sở lý luận và quan điểm của Đảng về giữ gìn văn hóa truyền thống

     Công cuộc đấu tranh bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trên mặt trận văn hóa cơ sở không chỉ là lý luận đơn thuần, mà là sự kế thừa và vận dụng sáng tạo hệ thống quan điểm, lý luận của Đảng ta xuyên suốt qua các thời kỳ cách mạng. Ngày 24/11/1946, tại Hội nghị Văn hóa toàn quốc lần thứ nhất, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã khẳng định: "Văn hóa soi đường cho quốc dân đi". Với quan điểm này, văn hoá đóng vai trò mở đường, khai sáng trong phát triển xã hội. Nghị quyết Trung ương 5 (Khóa VIII) – một văn kiện mang tính bước ngoặt, đặt nền móng cho việc “Xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc”. Nghị quyết đã khẳng định văn hóa là nền tảng tinh thần, là mục tiêu và động lực cho sự phát triển, đồng thời chỉ rõ việc giữ gìn những giá trị cốt lõi của văn hoá chính là giữ gìn bản sắc văn hoá dân tộc. Nghị quyết số 33-NQ/TW của Ban Chấp hành Trung ương Đảng (Khóa XI) đã nâng tầm quan điểm này khi gắn kết chặt chẽ giữa phát triển văn hóa với xây dựng con người Việt Nam nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững đất nước. Nghị quyết 33-NQ/TW nhấn mạnh việc xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh, nếp sống văn minh trong mỗi gia đình, dòng họ và cộng đồng làng xã chính là những không gian cốt lõi để hình thành nên nhân cách, đạo đức và bản lĩnh của con người Việt Nam trước những luồng văn hóa ngoại lai, không lành mạnh. Đặc biệt, tư duy lý luận của Đảng về văn hóa đã được đúc kết một cách sâu sắc và truyền cảm hứng mạnh mẽ trong phát biểu của đồng chí cố Tổng Bí thư Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam Nguyễn Phú Trọng tại Hội nghị Văn hóa toàn quốc năm 2021. Với lời khẳng định đanh thép: "Văn hóa là hồn cốt của Dân tộc... Văn hóa còn thì Dân tộc còn, …". Quan điểm này là kim chỉ nam, là vũ khí lý luận sắc bén để mỗi cán bộ, đảng viên và nhân dân nhận thức rõ rằng: Giữ gìn sự trong sáng, nét đẹp của văn hóa truyền thống làng xã không chỉ là việc bảo tồn một thiết chế văn hoá, một di tích, một lễ hội đơn thuần, một làn điệu chèo hay một phong tục tốt đẹp, mà chính là bảo vệ biên cương tư tưởng của Đảng, bảo vệ chủ quyền văn hóa và sự trường tồn độc lập của dân tộc Việt Nam trong khu vực và trên trường quốc tế. Ngày 07/01/2026, Bộ Chính trị đã ban hành Nghị quyết số 80-NQ/TW về phát triển văn hoá Việt Nam, chọn ngày 24/11 hằng năm là Ngày Văn hóa Việt Nam (cho phép người lao động nghỉ làm việc hưởng nguyên lương và áp dụng các cơ chế ưu đãi đặc thù, như: miễn, giảm phí tham quan tại các thiết chế văn hóa, thể thao công lập trên toàn quốc). Đây không chỉ đơn thuần là một ngày kỷ niệm, mà còn là một chủ trương lớn của Đảng khẳng định vai trò to lớn của văn hoá, nhất là trong giai đoạn hiện nay. Với những quan điểm trên, có thể khẳng định rằng, nền văn hoá Việt Nam đậm đà bản sắc dân tộc chính là sức mạnh mềm, sức mạnh nội sinh của dân tộc ta.

     Giữ gìn văn hóa làng xã - "Trận địa" bảo vệ tư tưởng vững chắc từ gốc

     Từ cơ sở lý luận và nhận diện thực tiễn, có thể khẳng định rằng việc giữ gìn văn hóa làng xã chính là xây dựng một "trận địa" lòng dân, một pháo đài văn hóa vững chắc để bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng ngay từ cơ sở. Trận địa ấy được củng cố toàn diện trên ba phương diện cốt lõi:

Một là, việc xây dựng đời sống văn hóa cơ sở lành mạnh chính là môi trường để tạo ra "sức đề kháng" tự nhiên cho nhân dân trước các luồng tư tưởng độc hại. Khi các di tích được bảo tồn, gìn giữ, phát huy giá trị; các lễ hội truyền thống được tổ chức trang nghiêm, tiết kiệm; khi các giá trị đạo đức cao đẹp được tôn vinh và lan tỏa…, người dân sẽ tự ý thức được giá trị của chân - thiện - mỹ. Chính không gian văn hóa lành mạnh này sẽ là màng lọc tự nhiên, giúp mỗi cá nhân, đặc biệt là thế hệ trẻ, chủ động loại bỏ những tư tưởng thực dụng, lệch lạc hay những luận điệu xuyên tạc của các thế lực thù địch. Bởi các di tích chính là những chứng tích lịch sử, văn hóa – những di sản văn hóa vật thể được hình thành, bảo lưu và gìn giữ song hành cùng với quá trình hình thành và phát triển của mảnh đất, con người nơi mỗi vùng quê. Còn lễ hội là những giá trị di sản văn hóa phi vật thể do chính người dân mỗi làng xã xây dựng nên. Nếu như di tích là những chứng tích lịch sử thì những hình thức sinh hoạt văn hoá nghệ thuật cộng đồng, mà tiêu biểu ở đây là lễ hội đã làm cho di tích ấy có tiếng nói riêng, trở nên có sắc, có hồn, thiêng liêng và mỹ lệ, sôi động và hấp dẫn hơn. Nếu như di tích lịch sử (di sản văn hóa vật thể) có đặc tính chung (tính niên đại) thì lễ hội (di sản văn hóa phi vật thể) lại thể hiện những nét riêng của mỗi địa phương, mỗi cộng đồng người sáng tạo ra nó. Vì thế cùng với hệ thống di sản văn hóa vật thể, kho tàng di sản văn hóa phi vật thể (các lễ hội) tại mỗi làng xã, thôn, bản là những yếu tố văn hóa đặc sắc, là môi trường giáo dục truyền thống văn hóa cho các thế hệ, đặc biệt là thế hệ trẻ.

Một số hoạt động văn hoá dân gian tại lễ hội truyền thống đền Trần (Thái Lăng) - Hành cung Lỗ Giang, xã Hồng Minh năm 2025 (Nguồn: Cổng thông tin điện tử xã Hồng Minh)

Lễ rước tại Lễ hội truyền thống đình Tịnh Xuyên - xã Hồng Minh năm 2025 (Nguồn: Cổng thông tin điện tử xã Hồng Minh)

Hai là, chú trọng triển khai xây dựng, bổ sung, cập nhật và thực hiện hệ thống hương ước, quy ước của các thôn làng, đảm bảo khoa học nhưng vẫn giữ trọn vẹn tinh hoa truyền thống để quản lý xã hội tự quản một cách hiệu quả. Trong xã hội hiện đại, hương ước không thay thế pháp luật mà đóng vai trò song hành, bổ trợ cho pháp luật. Một bản hương ước tiến bộ, phù hợp với tâm tư nguyện vọng của Nhân dân sẽ là công cụ đắc lực để điều chỉnh hành vi của cộng đồng dân cư, điều chỉnh hài hoà các mâu thuẫn nội bộ, đồng thời ngăn chặn, dần xoá bỏ sự tồn tại của các hủ tục, tệ nạn xã hội và sự xâm nhập của những hành vi lệch chuẩn tư tưởng.

Ba là, là việc phát huy tối đa vai trò của những người có uy tín, các bậc cao niên, trưởng họ trong dòng tộc. Ở nông thôn Việt Nam, tiếng nói của những người có uy tín, già làng, trưởng họ luôn có sức nặng và tầm ảnh hưởng sâu sắc. Bằng uy tín, sự gương mẫu và kinh nghiệm sống của mình, họ chính là những "tuyên truyền viên" hiệu quả nhất trong việc giáo dục con cháu, định hướng tư tưởng cho thế hệ trẻ biết trân trọng cội nguồn. Sự đồng hành của các dòng họ trong việc quản lý, khuyên răn con em mình tránh xa tệ nạn, không nghe theo kẻ xấu kích động chính là tấm lá chắn vững chắc nhất, giữ cho làng quê luôn bình yên và kiên định theo con đường mà Đảng và Nhà nước đã định. Một trong những yếu tố quan trọng, quyết định, làm nên bề dày truyền thống của mỗi làng quê là việc phát triển của các dòng họ và văn hóa dòng họ luôn được phát huy, thích ứng theo tiến trình phát triển của lịch sử dân tộc. Có rất nhiều dòng họ đã cho thấy một diện mạo đáng chú ý của văn hóa dòng họ trong việc hình thành, kết tinh văn hiến, văn hóa truyền thống từ xưa đến nay trên các vùng quê Việt Nam. Đặc biệt là trong giai đoạn triển khai thực hiện phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hoá” và phong trào “Cả nước chung sức xây dựng nông thôn mới” thì văn hóa dòng họ lại càng được phát huy cao độ. Cùng với phong trào xây dựng gia đình, khu dân cư văn hóa, phong trào xây dựng dòng họ văn hoá đã được chỉ đạo, triển khai thực hiện ở một số địa phương và đã khẳng định rõ vai trò, vị trí của việc xây dựng dòng họ văn hóa trong sự phát triển của cộng đồng làng, xã. Tại một số địa phương, có những thời điểm, danh hiệu Dòng họ văn hóa đã trở thành đặc trưng riêng có, tuy chưa trở thành phong trào rộng lớn, nhưng kết quả mà nó mang lại đang dần khẳng định rõ vai trò, vị trí của việc xây dựng dòng họ văn hóa trong sự phát triển của cộng đồng làng, xã nói riêng và việc phát triển kinh tế - văn hóa – xã hội của địa phương nói chung. Hưởng ứng phong trào thi đua, nhất là phong trào thi đua trong giai đoạn xây dựng nông thôn mới, các dòng họ đã tuyên truyền, vận động con em trong dòng họ tự nguyện hiến đất, hiến công, hiến trí, tiền của xây dựng nông thôn mới; nhiều con em xa quê đã hướng về quê hương chung sức xây dựng nông thôn mới. Việc duy trì và phát huy tốt vai trò của văn hóa dòng họ tại một số vùng quê trong những năm qua đã góp phần quan trọng trong việc thực hiện các chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước; xây dựng đời sống văn hóa tinh thần lành mạnh, phong phú; gia đình hòa thuận, hạnh phúc, tiến bộ, cộng đồng đoàn kết, tương trợ; gìn giữ, tôn vinh và khai thác, phát huy những tinh hoa tốt đẹp của đời sống xã hội.

     Chủ động hành động, bảo tồn di sản, giữ vững trận địa tư tưởng

      Để việc giữ gìn văn hóa truyền thống làng xã thực sự trở thành vũ khí sắc bén bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, chúng ta không thể chỉ dừng lại ở lý luận mà phải chuyển hóa thành những hành động thiết thực, đồng bộ và mạnh mẽ qua bốn giải pháp trọng tâm sau:

Một là, đổi mới và đẩy mạnh công tác tuyên truyền bằng cách kết hợp hài hòa giữa phương thức truyền thống và hiện đại. Cần phát huy tối đa hiệu quả của hệ thống loa truyền thanh xã đến từng ngõ xóm; đồng thời chủ động làm chủ không gian mạng thông qua các trang, nhóm mạng xã hội (Zalo, Facebook) của thôn, xóm, bản, làng. Đây chính là kênh thông tin nhanh nhất để lan tỏa những câu chuyện đẹp, những gương "người tốt, việc tốt", các phong trào xây dựng nông thôn mới, lấy cái đẹp dẹp cái xấu, lấy thông tin tích cực đẩy lùi các tư tưởng tiêu cực.

Hai là, gắn kết chặt chẽ giữa phát triển văn hóa với phát triển kinh tế bền vững. Văn hóa chỉ có thể phát triển bền vững khi nó tự tạo ra giá trị nội sinh. Các địa phương cần chủ động quy hoạch, phát triển mô hình du lịch nông thôn, du lịch trải nghiệm dựa trên chính bản sắc độc đáo của làng quê mình (như làng nghề truyền thống, kiến trúc cổ, ẩm thực bản địa, sản phẩm OCOP…). Khi người dân trực tiếp nâng cao đời sống, có sinh kế vững chắc từ di sản của cha ông, họ sẽ tự nâng cao ý thức, trách nhiệm và lòng tự hào để chủ động bảo vệ di sản văn hóa ấy trước mọi sự xâm nhập của các yếu tố tiêu cực, không lành mạnh.

HTX Hoa sen Vân Đài - xã Hồng Minh thu hút du khách đến tham quan, học hỏi (Nguồn: Báo Hưng Yên điện tử)

 Sản phẩm từ HTX Hoa sen Vân Đài - xã Hồng Minh (Nguồn: Báo Hưng Yên điện tử)

Các sản phẩm từ sen thu hút nhiều du khách (Nguồn: Báo Hưng Yên điện tử)

Ba là, đẩy mạnh số hóa các di sản văn hóa làng xã nhằm tiếp cận và giáo dục thế hệ trẻ. Trong kỷ nguyên số, việc lưu trữ các tư liệu về các thiết chế văn hoá (đình, chùa, lễ hội…) và văn hóa phi vật thể của làng xã lên các nền tảng số, xây dựng mã QR di tích là bước đi đột phá. Giải pháp này giúp đưa lịch sử, truyền thống quê hương đến gần hơn với giới trẻ bằng ngôn ngữ trực quan, hiện đại, từ đó khơi dậy tinh thần yêu nước và trách nhiệm tiếp nối ở thế hệ tương lai.

Bốn là, kiên quyết, chủ động đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch. Chính quyền và các đoàn thể cơ sở phải xây dựng lực lượng nòng cốt, kịp thời phát hiện và đấu tranh trực diện với các thông tin sai lệch về chính sách tôn giáo, dân tộc của Đảng. Đồng thời, cần xử lý nghiêm các hoạt động mê tín dị đoan, trục lợi tâm linh núp bóng văn hóa truyền thống. Sự kiên quyết này đảm bảo cho dòng chảy văn hóa làng quê luôn trong sạch, giữ vững sự bình yên và ổn định chính trị từ gốc.

      Giữ gìn nếp làng để bảo vệ cội nguồn tư tưởng

     Tóm lại, công cuộc bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái và thù địch trong tình hình mới không phải là câu chuyện xa vời với những lý luận, mà trái lại, nó bắt đầu từ những hành động vô cùng giản dị, gần gũi trong cuộc sống thường ngày. Đó là việc mỗi chúng ta biết trân trọng, gìn giữ gia phong, nếp nhà, vun đắp "tình làng, nghĩa xóm" luôn tối lửa tắt đèn có nhau và bảo tồn từng di sản, nét đẹp văn hóa mà cha ông đã dày công để lại. Chính lòng tự hào quê hương, sự kiên định trong lối sống lành mạnh, tiến bộ tại mỗi nếp nhà, thôn xóm, bản làng là bức tường vững chắc nhất đánh bại mọi luận điệu xuyên tạc, âm mưu chia rẽ của các thế lực thù địch.

      Chúng ta cùng lan tỏa một thông điệp mạnh mẽ: Mỗi người dân hãy là một "chiến sĩ" tiên phong trên mặt trận văn hóa tư tưởng, và mỗi nếp nhà, thôn xóm, bản làng phải trở thành một "pháo đài" vững chắc để bảo vệ bản sắc dân tộc. Giữ gìn được mạch nguồn văn hóa truyền thống làng xã chính là giữ vững sợi dây đại đoàn kết, bảo vệ nền tảng tinh thần của xã hội, góp phần đưa đất nước vững bước trên con đường đổi mới, hội nhập mà vẫn vẹn nguyên bản sắc Việt Nam./.